Hai nhà khoa học IAST tham gia các nghiên cứu quốc tế về những thách thức sức khỏe cộng đồng

TP. Hồ Chí Minh, tháng 10/2026 - Từ sự gia tăng trở lại của bệnh sởi ở trẻ nhỏ, những vấn đề sức khỏe tâm thần và béo phì ở người trẻ, đến gánh nặng bệnh mạn tính và kháng kháng sinh trong bối cảnh già hóa dân số, thế giới đang đối mặt với nhiều thách thức y tế đan xen. Những vấn đề này được phản ánh qua năm công trình nghiên cứu quốc tế công bố trong tháng 9 và tháng 10 năm 2026 trên các tạp chí Nature Medicine (Impact factor: 52.5), The Lancet Public Health (Impact factor: 26.5), The Lancet Child & Adolescent Health (Impact factor: 13.4) và The Lancet Regional Health - Western Pacific (Impact factor: 9.4). Tham gia với vai trò đồng tác giả trong các công trình có TS. Nguyễn Hoàng Long và ThS. Ngô Thị Tâm, hai nhà khoa học thuộc Viện Công nghệ tiên tiến (Institute for Advanced Study in Technology - IAST), Trường Đại học Tôn Đức Thắng (TDTU).

Các nghiên cứu được thực hiện trong khuôn khổ những mạng lưới hợp tác khoa học quốc tế, chủ yếu sử dụng dữ liệu từ nghiên cứu Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu (Global Burden of Disease - GBD), với sự tham gia và hỗ trợ của Viện Đo lường và Đánh giá Sức khỏe (IHME), Đại học Washington, Hoa Kỳ, cùng nhiều tổ chức nghiên cứu trên thế giới. Thông qua việc tổng hợp dữ liệu dịch tễ học quy mô lớn và ứng dụng các phương pháp phân tích thống kê, những công trình này góp phần làm rõ sự thay đổi của mô hình bệnh tật, những bất bình đẳng về sức khỏe và các ưu tiên y tế công cộng trong những thập kỷ tới.

Một thông điệp xuyên suốt từ các nghiên cứu là những thành tựu y tế công cộng đã đạt được vẫn cần được duy trì, trong khi các nhu cầu chăm sóc sức khỏe mới liên tục xuất hiện. Nghiên cứu trên Nature Medicine cho thấy số ca mắc sởi ở trẻ dưới 5 tuổi trên toàn cầu tăng 40,4% trong giai đoạn 2019-2023, đạt khoảng 15,6 triệu ca, cùng với sự suy giảm tỷ lệ bao phủ mũi vắc-xin sởi thứ nhất từ 83,6% xuống 81,0%. Trong khi đó, nghiên cứu trên The Lancet Public Health ghi nhận số người mắc các bệnh răng miệng chính tăng từ 3,62 tỷ lên 3,73 tỷ trong cùng giai đoạn, mặc dù tỷ lệ hiện mắc chuẩn hóa theo tuổi giảm nhẹ 1,55%. Những kết quả này cho thấy nhu cầu củng cố các chương trình dự phòng, duy trì tiêm chủng và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe thiết yếu. Khi bước sang tuổi vị thành niên và thanh niên, các thách thức sức khỏe tiếp tục thay đổi. Phân tích tại 44 quốc gia và vùng lãnh thổ châu Á - Thái Bình Dương trên The Lancet Child & Adolescent Health cho thấy các bệnh không lây nhiễm chiếm 64,8% tổng gánh nặng bệnh tật ở nhóm tuổi 10-24 năm 2023, trong đó sức khỏe tâm thần là một vấn đề nổi bật; đồng thời, tình trạng thừa cân và béo phì gia tăng tại tất cả các quốc gia được khảo sát. Những phát hiện này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp phòng chống bệnh truyền nhiễm với chăm sóc sức khỏe toàn diện, chú trọng dinh dưỡng, sức khỏe tâm thần và phòng ngừa các yếu tố nguy cơ ngay từ những năm đầu đời.

Bức tranh sức khỏe tiếp tục thay đổi khi dân số bước vào tuổi trưởng thành và cao tuổi, đặc biệt tại những quốc gia đang trải qua quá trình chuyển dịch dịch tễ học nhanh chóng như Việt Nam và các nước Đông Nam Á. Nghiên cứu trên The Lancet Public Health về nguyên nhân tử vong tại 11 quốc gia ASEAN cho thấy bệnh lý sơ sinh chiếm ưu thế trong năm đầu đời, tai nạn giao thông là nguyên nhân tử vong quan trọng ở thanh thiếu niên và người trưởng thành trẻ tuổi, trong khi bệnh tim thiếu máu cục bộ, đột quỵ và đái tháo đường trở thành những nguyên nhân nổi bật từ tuổi trung niên. Năm 2023, tuổi thọ kỳ vọng khi sinh của khu vực đạt 70,1 năm ở nam và 76,2 năm ở nữ, song vẫn tồn tại những khác biệt đáng kể giữa các quốc gia. Cùng với gánh nặng bệnh mạn tính và già hóa dân số, kháng kháng sinh đang đặt ra thêm những thách thức đối với hệ thống y tế. Nghiên cứu trên The Lancet Regional Health - Western Pacific ước tính khoảng 1,15 triệu trường hợp tử vong liên quan đến kháng kháng sinh tại khu vực Tây Thái Bình Dương năm 2021, trong đó 248.000 trường hợp được quy trực tiếp cho tình trạng kháng thuốc. Đáng chú ý, trong giai đoạn 1990-2021, số ca tử vong liên quan đến kháng thuốc ở trẻ dưới 5 tuổi giảm 87,3%, nhưng tăng 88,9% ở người từ 70 tuổi trở lên; số ca tử vong liên quan đến kháng thuốc được dự báo có thể đạt 1,84 triệu mỗi năm vào năm 2050. Đặt trong mối liên hệ chung, các kết quả cho thấy việc bảo vệ sức khỏe dân số đòi hỏi cách tiếp cận xuyên suốt vòng đời, kết hợp dự phòng sớm, kiểm soát bệnh mạn tính, sử dụng kháng sinh hợp lý và tăng cường năng lực hệ thống y tế dựa trên những bằng chứng khoa học cập nhật.

Tham gia các mạng lưới nghiên cứu quốc tế này, TS. Nguyễn Hoàng Long, thành viên Hội đồng Khoa học và Đào tạo Viện IAST, có kinh nghiệm trong lĩnh vực y tế công cộng, dịch tễ học và phân tích dữ liệu sức khỏe, với hơn 120 công bố khoa học thuộc danh mục Web of Science, chỉ số H-index đạt 30 và hiện là Biên tập viên Học thuật (Academic Editor) của tạp chí PLOS ONE. Đồng hành cùng TS. Long là ThS. Tâm, trợ lý nghiên cứu tại IAST, với các hướng nghiên cứu tập trung vào dịch tễ học lâm sàng, sức khỏe cộng đồng và ứng dụng phương pháp phân tích dữ liệu trong y sinh học. Việc tham gia các công trình GBD là cơ hội để hai nhà khoa học trao đổi chuyên môn, tiếp cận những phương pháp nghiên cứu hiện đại và mở rộng hợp tác với các nhóm nghiên cứu quốc tế. Đối với Viện Công nghệ tiên tiến và Trường Đại học Tôn Đức Thắng, những hoạt động này phù hợp với định hướng phát triển nghiên cứu liên ngành, tăng cường hội nhập học thuật và kết nối khoa học dữ liệu với y sinh học và y tế công cộng. Thông qua việc duy trì và mở rộng các mạng lưới hợp tác quốc tế, IAST hướng tới nâng cao năng lực nghiên cứu, đóng góp vào sự phát triển tri thức khoa học và từng bước thúc đẩy những nghiên cứu có giá trị thực tiễn đối với chăm sóc sức khỏe tại Việt Nam.